Ένα παράξενο φρούτο και η ιστορία του

Η εκατοστή επέτειος από τη γέννηση της Lady Day (γεννήθηκε στις 7 Απριλίου του 1915 στη Φιλαδέλφεια) γιορτάστηκε με πολλούς τρόπους: με την εισαγωγή της στο Music Walk of Fame στη γενέτειρά της, με μια καινούρια συλλογή από τη Legacy που έχει τίτλο The Centennial Collection”, με την κυκλοφορία του tribute άλμπουμ "Coming Forth by Day" από την Cassandra Wilson, με τη νέα βιογραφία της “Billie Holiday: The Musician and the Myth" από τον John Szwed και αρκετές συναυλίες με τη συμμετοχή μεταξύ άλλων του Andy Bey και της Cécile McLorin Salvant. Με την αφορμή της επετείου θυμόμαστε ένα από τα καλύτερα τραγούδια της καριέρας της.

Το “Strange Fruit” η Billie Holiday το τραγούδησε για πρώτη φορά στο Cafe Society μια βραδιά στις αρχές του 1939. “Δεν υπήρχε η παραμικρή επιδοκιμασία όταν τελείωσα” έγραψε στην αυτοβιογραφία της. “Ύστερα κάποιος άρχισε να χειροκροτεί νευρικά μόνος του. Μετά ξαφνικά όλοι χειροκροτούσαν”. “Ήταν η πρώτη σημαντική διαμαρτυρία με στίχους και μουσική, η πρώτη αφίμωτη κραυγή ενάντια στον ρατσισμό” έγραψε ο Leonard Feather, “Μια κήρυξη πολέμου... η αρχή του κινήματος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων” κατά τον Ahmet Ertegun. Στο βιβλίο του Strange Fruit - Billie Holiday, Cafe Society, and an early cry for civil rights” (Running Press) o David Margolick περιγράφει με λεπτομέρεια την ιστορία του τραγουδιού και τον καταλυτικό του ρόλο όχι μόνο στην καριέρα της Billie Holiday, αλλά και σε ολόκληρη την Αφρο-Αμερικάνικη κουλτούρα και τα ανθρωπιστικά κινήματα αρκετά χρόνια πριν την άρνηση της Rosa Parks να παραχωρήσει σε έναν λευκό τη θέση της σε εκείνο το λεοφωρείο του Montgomery και την εμφάνιση του Martin Luther King.

Η γέννηση του τραγουδιού

Σύμφωνα με το Center for Constitutional Rights, μεταξύ 1882 και 1968 στις Ηνωμένες Πολιτείες λυνταρίστηκαν 4.743 άνθρωποι, από τους οποίους πάνω από 70% ήταν Αφρο-Αμερικάνοι. Μια τέτοια φρικιαστική σκηνή απαθανάτισε ο φακός του Lawrence Butler με τα κορμιά του Thomas Shipp και του Abram Smith να αιωρούνται άψυχα από ένα δέντρο στο Marion της Indiana στις 7 Αυγούστου του 1930. Η φωτογραφία εκείνη λέγεται ότι προκάλεσε τέτοιο σοκ στον Abel Meeropol, έναν εβραϊκής καταγωγής δάσκαλο στο Μπρονξ, που μετατράπηκε το 1937 στους γνωστούς στίχους, οι οποίοι δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά στο αριστερό περιοδικό The New Masses και μελωποιήθηκαν στη συνέχεια από τον ίδιο. Για ευνόητους λόγους ο Meeropol υπέγραψε το τραγούδι όχι με το πραγματικό του όνομα, αλλά ως Lewis Allan, ένα ψευδώνυμο που σχηματίστηκε από τα ονόματα των δύο παιδιών του που τα έχασε σε πολύ μικρή ηλικία. Μερικά χρόνια αργότερα, στο απόγειο του μακαρθισμού, υιοθέτησε τα δύο παιδιά του Julius και της Ethel Rosenberg, του ζευγαριού που οδηγήθηκε στην ηλεκτρική καρέκλα το 1953, με την κατηγορία ότι προωθούσε στη Σοβιετική Ένωση πληροφορίες ατομικής τεχνολογίας. Ένα ακόμη σημαντικό γεγονός που συνδέεται με το όνομα του αμερικανού δασκάλου, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία...

Η ερμηνεία της Lady Day

Ο Barney Josephson, ιδρυτής του κλαμπ Cafe Society στο Greenwich Village της Νέας Υόρκης, ήταν εκείνος που πρότεινε στην Billie Holiday να τραγουδήσει το “Strange Fruit”. Ο Josephson ισχυριζόταν ότι η Holiday, δεν διάβαζε παρά μόνο κόμικς και αρχικά δεν είχε ιδέα για το νόημα των στίχων. Όταν λίγους μήνες αργότερα είδε ένα δάκρυ να κυλά στο μάγουλό της κατάλαβε ότι ήξερε πλέον τι ήταν εκείνο το παράξενο φρούτο, αν και η ερμηνεία της ήταν από την πρώτη στιγμή ιδανική. Αντίθετα ο Meeropol είχε πει ότι η τραγουδίστρια ερμήνευσε τη σύνθεσή του με πεποίθηση και αντίληψη του νοήματος εξαρχής, αποδίδοντας αυτό ακριβώς που περίμενε εκείνος ως δημιουργός της.

Το “Strange Fruit” ήταν το τραγούδι που η Holiday το άφηνε στις εμφανίσεις της για το τέλος. Κατά την εισαγωγή του έκλεινε τα μάτια σαν να προσευχόταν. Όπως γράφει στο βιβλίο του ο Margolick, στη διάρκειά του το προσωπικό του μαγαζιού σταματούσε κάθε κίνηση και η αίθουσα σκοτείνιαζε με την εξαίρεση ενός σποτ που φώτιζε το πρόσωπό της. Όταν τελείωνε και αποχωρούσε από τη σκηνή, όσο θορυβώδεις και να γινόταν οι επευφημίες, εκείνη δεν επέστρεφε για να υποκλιθεί. “Ο κόσμος έπρεπε να θυμάται το “Strange Fruit”, με τα σωθικά του να καίγονται από αυτό” είχε πει ο Josephson. Προς το τέλος της σύντομης ζωής της δεν το ερμήνευε πια τόσο συχνά. “Δεν ήθελε να το τραγουδά γιατί την πλήγωνε υπερβολικά. Κάθε φορά που το έκανε έκλαιγε” εξηγεί ο ντράμερ Lee Young, αδελφός του θρυλικού Lester Young. Ίσως και γιατί το κοινό δεν ήταν ακόμη έτοιμο να αντέξει μια τόσο ξεκάθαρη φωνή κοινωνικής διαμαρτυρίας.

Οι στίχοι

Southern trees bear a strange fruit
Blood on the leaves and blood at the root
Black body swinging in the southern breeze
Strange fruit hanging from the poplar trees.

Pastoral scene of the gallant south
The bulging eyes and the twisted mouth
Scent of magnolia sweet and fresh
And the sudden smell of burning flesh!

Here is a fruit for the crows to pluck
For the rain to gather, for the wind to suck
For the sun to rot, for a tree to drop
Here is a strange and bitter crop.

Σχετικό στο JazzBuzz: H Cassandra Wilson τραγουδά Billie Holiday

Tags: